Հին աշխարհի շատ իմաստուններ համոզված Էին, որ հյուսիսային կիսագնդում ընկած հսկայական ցամաքի պես, երկրագնդի հավասա­րակշռության պահպանման համար, հարավային կիսագնդում պետք է գտնվի մեծ, ամբողջական ցամաք: Այդ անհայտ ցամաքը փնտրել են շատ ծովագնացներ, որի արդյունքում հայտնաբերվել են Խաղաղ, Ատլանտյան և Հնդկական օվկիանոսների անհայտ շրջաններ, մեծ ու փոքր բազմաթիվ կղզիներ:

Հարավային մայրցամաքի հայտնագործմամբ զբաղվել են Եվրոպայի բոլոր ծովային հզոր տերությունները: Դրանցից ուշագրավ են հոլան­դացիների արշավախմբերի՝  հատկապես Աբել Թասմանի գլխավորած արշավախմբի հետազոտությունները: Թասմանը 1642 թվականին դուրս գալով Բատավիայից (Ջակարտա)՝ մոտենում Է Ավստրալիայի հյուսիսային ափերին: Այնուհետև Խաղաղ օվկիանոսում մի շարք կղզիների ուսումնասիրությունից հետո նավարկում է Ավստրալիայի արևելյան ու հարավային ափերով: Թասմանը, նավարկելով հարավային անհայտ մայրցամաքի առափնյա ջրերով և հայտնագործելով Ավստրալիան, ապացուցեց, որ վերջինիս տարածքը այնքան Էլ մեծ չէ: Սակայն հո­լանդացիները աշխարհագրական այս հայտնագործությունը գաղտնի պահեցին, և աշխարհին Ավստրալիան հայտնի դարձավ ավելի քան մեկ դար հետո՝  անգլիացի ծովագնաց Ջեյմս Կուկի շուրջերկրյա ճանապար­հորդությունների արդյունքում: Կուկը երկրագնդի խոշոր ուսումնա­սիրողներից է և իրականացրել է երեք շուրջերկրյա ճանապարհոր­դություններ:

Կուկին հանձնարարված էր Բրիտանա­կան կայսրությանը ենթարկելու նպատակով հայտնաբերել Խաղաղ օվկիանոսի հարա­վային շրջանների ջրերում գտնվող անհայտ ցամաքային տարածքներ: 1769-1771 թվա­կաններին նա իրականացնում է առաջին շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը: Դուրս գալով Անգլիայից՝ Կուկը կտրում-անցնում է Ատլանտյան օվկիանոսը, շրջանցում Հարա­վային Ամերիկան և ուղղվում դեպի Խաղաղ օվկիանոսի ջրերում գտվող Ընկերության կղզիներ: Այստեղից դուրս գալով՝ Կուկը ուղևորվում է դեպի հարավ, հասնում Նոր Զելանդիա կղզիներ: Այդ կղզիների շուրջը նավարկելով՝ նա նախ ապացուցում է, որ դրանք կղզիներ են, ապա՝ կազմում է դրանց մանրամասն քարտեզը: Նոր Զելանդիայից Կուկը նախ՝ ուղևորվում է արևմուտք, ապա՝ Ավստրալիայի ափերը հասնելուց հետո, թեքվում է դեպի հյուսիս և դրանց երկայնքով շարունակում նավարկությունը մինչև մայրցամաքի հյու­սիսային ծայրակետը: Նա Ավստրալիայի արևելյան ափերը հայ­տարարում է Անգլիայի տիրապետության տակ գտնվող շրջաններ և դրանք մի ընդհանուր անունով կոչում «Նոր Հարավային Ուելս»: Դրանից հետո Կուկը վերադառնում է Անգլիա:

Անգնահատելի է Ջեյմս Կուկի բոլոր ճանապարհորդությունների նշանակությունը: Նրա ավանդը վիթխարի է ոչ միայն Ավստրալիայի հայտնագործման մեջ, այլև Համաշխարհային օվկիանոսի տարբեր շրջանների հետազոտման, նոր կղզիների հայտնագործման և Անտարկտիդա մայրցամաքի հայտնագործման նախապատրաստման գործում:

Ջ. Կուկի վաստակը մարդկության առջև բարձր է գնահատվել, և նրա անունով են կոչվում ավելի բան 20 աշխարհագրական օբյեկտ՝ լեռ, կղզիներ, նեղուց:

Հետագայում, երբ ուսումնասիրվեցին Ավստրալիայի բուսական և կենդանական աշխարհը, բնական հարստությունները, հայտնի դարձան յուրօրինակ պարկավոր կենդանիները՝ կենգուրուն, կոալան (պար­կավոր արջ), աշխարհի խոշոր ծառատեսակներից էվկալիպտը և այլն: Կուկի կողմից Ավստրալիայի հայտնագործումից հետո անգլիա­ցիները գաղութացրին այս յուրօրինակ մայրցամաքը: Մայրցամաքի առանձին մասեր յուրացնելիս նրանք մասսայաբար ոչնչացնում էին տեղաբնիկներին: Անգլիացիներն այստեղ բերեցին դինգո շանը, ճագարներին, որոնք նպաստավոր բնական պայմանների շնորհիվ վայրենացան և այնքան բազմացան, որ այժմ լուրջ վնասներ են հասցնում ոչ միայն մշակաբույսերի ցանքսերին, այլև վայրի բնությանը: Այժմ Ավստրալիա մայրցամաքում գտնվում է բավականին զարգացած մի պետություն՝ Ավստրալական Միությունը:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ինչո՞ւ էին հին աշխարհի շատ իմաստուններ համոզ­ված, որ գոյություն ունի հարավային մեծ ցամաք:
   Հին աշխարհի շատ իմաստուններ համոզված Էին, որ հյուսիսային կիսագնդում ընկած հսկայական ցամաքի պես, երկրագնդի հավասա­րակշռության պահպանման համար, հարավային կիսագնդում պետք է գտնվի մեծ, ամբողջական ցամաք: Այդ անհայտ ցամաքը փնտրել են շատ ծովագնացներ, որի արդյունքում հայտնաբերվել են Խաղաղ, Ատլանտյան և Հնդկական օվկիանոսների անհայտ շրջաններ, մեծ ու փոքր բազմաթիվ կղզիներ:
   
2. Ովքե՞ր և ինչպե՞ս են հայտնտգործել Ավստրալիան:
   Աբեթասման, Ջեյմս Կուկի
   
3. Ինչո՞վ է տարբերվում Ավստրալիան մյուս մայրցամաք­ներից:
   Ավստրալիան հայտնագործվել է երկու անգամ, առաջինը՝ հոլանդացի Աբել Թասմանի, իսկ երկրորդը՝ Անգլիացի Ջեյմս Կուկի կողմից: Ավստրալիան հայտնագործվել է հարավային ցամաքի որոնման արդյունքում: Այս մայրցամաքում են ապրում կենգուրուն, պարկավոր արջը, այստեղ Է աճում երկրագնդի հսկա ծառերից Էվկալիպտը:

Ավստրալիան հայտնագործվել է երկու անգամ, առաջինը՝ հոլանդացի Աբել Թասմանի, իսկ երկրորդը՝ Անգլիացի Ջեյմս Կուկի կողմից: Ավստրալիան հայտնագործվել է հարավային ցամաքի որոնման արդյունքում: Այս մայրցամաքում են ապրում կենգուրուն, պարկավոր արջը, այստեղ Է աճում երկրագնդի հսկա ծառերից Էվկալիպտը:

Жил-был король. И было у него три дочери — Алина, Полина и Эвелина. Однажды король созвал дочерей и сказал: — Сегодня я прошёлся по дворцу. Книжки валяются на полу, а одежда на кроватях! И вот я решил сегодня же заняться уборкой. А вас хочу спросить: как вы мне будете помогать. Старшая Алина сказала: — Когда ты начнёшь уборку, я включу твою любимую песенку «Всё могут короли». С весёлой песней ты быстро сделаешь уборку! — А я лучше включу телевизор, — сказала средняя дочь Полина. — Я буду смотреть передачу «В гостях у сказки» и всё тебе пересказывать. И ты сказочно быстро уберёшь весь дворец! — А ты что включишь? — спросил отец младшую дочь. — А я включу пылесос, — ответила Эвелина, — но сначала разложу вещи по своим местам.

— Ну что же, — сказал король. — Теперь я вижу, что у меня есть только одна настоящая помощница!

1.Вопросы

1. Как собирались дочки помочь королю?
Старшая включит песню, средняя включет телевизор а маленкая вклучет пилисосю

2. Чья же помощь лучше?
У младшой дочки самая лушая.

3. Согласны ли вы с мнением короля?
Да, я согласна.

2.Соедините слова стрелками

3.Вставьте нужные буквы.
Х о р о шо в е сной в л е су. А в г о рах ещё лучше. На з е лёных склонах цв е тут цветы. Пт и цы по ю т. Каждый цв е ток раскрывается навстр е чу
с о лнцу. Каждая пт и ца п о ёт, подняв к с о лнцу раскрытый кл у вик!
Х о р о шо!

4. Расствь знаки препинания в конце предложений.
Дождик, дождик,
Лейся, лейся,
Я хочу расти, расти.
Я не сахар, я не коржик,
Не боюсь я сырости.

5.Подберите и напишите слова с противоположным значением.
мокрый — сухой, сильный — слабый, маленький — болшой, первый — последный, добрый — злой, весёлый — грустный .

Домашнее задание «Чья помощь лучше?» читать, рассказывать

Պետք է տեղափոխել մեկ փայտիկ այնպես, որ ստացվի ճիշտ հավասարություն։

1. 1+1=3, 1 + 1 = 2
2. 2+2=5, 2 + 3 = 5
3. 8+6=18, 8 + 8 = 16
4. 1-2=9, 1 + 2 = 3
5. 4+9=3 4 + 5 = 9
6. 2+8=11 3 + 8 = 11
7. 41=10-31 41 – 10 = 31
8. 91+3=60 91 – 31 = 60
9. 1+7=74 7 + 7 = 14
10. 74+4=10 74 – 4 = 70

Մշուշների շղարշի տակ

Աշնան խաշամն է խշխշում,

Քամու ձեռքերն անհամարձակ

Ամպի փեշերն են քաշքշում:

Ամպը լեզուն կուլ է տվել,

Հնար չունի որոտալու:

Ցերեկն էլ է ցրտից կծկվել,

Չէ՛, երևի ձյուն է գալու:

Առաջադրանքներ

1. Վերնագրի՛ր բանաստեղծությունը:
Մշուշոտ աշուն

2․ Հոմանիշների բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր տրված բառերը։ 

Մշուշ, շղարշ, խաշամ, հնար։ 
Մշուշ – մառախուղ, մեգ
շղարշ – քող, վարշամակ
խաշամ – չորացած տերևներ, խազալ
հնար – միջոց, ճար, հունար

2. Բանաստեղծության մեջ ընդգծված բառերը փոխարինի՛ր հոմանիշներով և կարդա՛։ Ի՞նչը փոխվեց։ Դիտարկի՛ր։

Մառախուղի շղարշի տակ
Աշնան խաշամն է խշխշում,
Քամու ձեռքերն վախկոտ
Ամպի փեշերն են քաշքշում:
Ամպը լեզուն կուլ է տվել,
Միջոց չունի որոտալու:
Ցերեկն էլ է ցրտից կծկվել,
Չէ՛, երևի ձյուն է գալու:

3. Առանձնացրո՛ւ փոխաբերությունները և բացատրի՛ր:
Ամպը լեզուն կուլ է տվել – ամպը կծկվել է
Ցերեկն էլ է ցրտից կծկվել – ցերեկները կարճացել են
Ամպի փեշերն են քաշքշում – քամին ամպին քշում է

4․ Դո՛ւրս գրիր այն բառերը, որոնց մեջ գերակշռում է ձայնը։ Հիմնավորի՛ր ընտրությունդ։
Խշխշալ, քաշքշել, որոտալ

6. Բանաստեղծությունից առանձնացրո՛ւ ամենաաշնանային բառերը և դրանց գործածությամբ, փոքրիկ պատում հորինի՛ր։

մշուշ, շղարշ, ամպ, խաշամ, խշխշալ, քամի, որոտալ, ցուրտ, կծկվել, աշուն
Աշուն է, մշուշ է ու ցուրտ։ Տերևները խշխշում են, ցուրտ քամի է, ցերեկը սառել է և կծկվել։ Սառել են ամպերը և մշուշե շղարշե շուրջը։ Ամպերը լռել են և չեն որոտում։

5. Բանաստեղծության մեջ ի՞նչն է գերակշռում․ ձա՞յնը, գո՞ւյնը, թե՞ գործողությունը։ Պատասխանդ հիմնավորի՛ր։ Գործողությունը, որովհետև քամին ամպի փեշերն է քաշքշում, խաշամն է խշխշում, ցերեկը կծկվել է․․․

Լրացուցիչ գործնական աշխատանք

7.Նկարի՛ր բանաստեղծության հատվածները:

8. Ձայնագրի՛ր ընթերցումդ և նկարաշարի և համադրությամբ տեսանյութ պատրաստիր:

Արջն աշնանից սկսած քուն է մտնում քարանձավի խորքում: Հայր արջը իր տակ մի քիչ խոտ է փռում և չորացրած տերևներ, իսկ մայր արջը փառավոր անկողին է պատրաստում՝ հատկապես փափուկ խոտերից և մամուռից: Կարծում եք իր հարմարավետության համա՞ր: Ո՛չ, ձագեր պիտի բերի, փափուկ անկողինը նրանց համար է պատրաստում:

        Եվ փետրվարին, երբ դրսում բուքն է ոռնում, մայր արջն անձավի տաք խորքում աշխարհ է բերում իր զավակներին՝ երկու, երեք, երբեմն՝ նույնիսկ չորս քոթոթ: Դրանք մերկ, կույր և փոքրիկ արարծներ են, ամեն մեկը մի բռնուցքի չափ: Վայելում են մայրական կաթը, քնում են իրենց մոր ջերմ գրկում և դանդաղ մեծանում:

        Իսկ մա՞յրը: Նա քնում է մինչև գարուն և քնած (կամ կիսաքուն) էլ կերակրում, մեծացնում է իր քոթոթներին: Նրանց կերակրում է, իսկ ինքը ոչինչ չի ուտում: Իսկ ինչո՞վ է սնվում: Աշնանը հավաքած ճարպով: Դա վիտամիններով հարուստ և շատ սննդարար ճարպ է: Չէ՞ որ արջն այդ ճարպը կուտակել է աշնանը կերած պտուղներից՝ կաղին, հաճար, տանձ, խնձոր, զկեռ, սիզն, մասուր, հաղարջ: Այս պտուղների մեջ շատ արժեքավոր սննդանյութեր կան: Ճարպը շնչառության միջոցով դառնում է և՛ սնունդ, և՛ ջուր, և՛ կաթ: Այնպես որ արջերը գարնանն իրենց անձավներից դուրս են գալիս խիստ նիհարած, առանց ճարպի:

Առաջադրանքներ

1 Բնագրի համաձայն,  ինչպիսի՞ անկողին է պատրաստում իր համար մայր արջը։ / 2 միավ ./
Մայր արջը փառավոր անկողին է պատրաստում՝ հատկապես փափուկ խոտերից և մամուռից:

2 Ինչպիսի՞ն են արջի նորածին ձագերը: Դուրս գրի՛ր նրանց նկարագրող հատվածը: /1 միավ. /
Դրանք մերկ, կույր և փոքրիկ արարծներ են, ամեն մեկը մի բռնուցքի չափ:

3 Ինչո՞վ է սնվում մայր արջը: Ընդգծի՛ր ճիշտ պատասխանը: /1 միավոր./

պտուղներով

ջրով

ճարպով

4 Մայր արջն ինչպե՞ս է կուտակում ճարպը:  /2 միավ. /

Աշնանը կերած պտուղներից

Աշանը կերած ճարպերից

Ճարպ չի կուտակում

5 Ե՞րբ և քանի՞ ձագ է լույս աշխարհ բերում մայր արջը։ Դո՛ւրս գրիր այդ մասին պատմող հատվածը։ /2 միավ. /
Փետրվարին Երկու, երեք, երբեմն՝ նույնիսկ չորս քոթոթ:

6 բացատրի՛ր ,,լույս աշխարհ բերել,, արտահայտությունը։ Ծնել

Կարդա՛ և ընդգծի՛ր գրությամբ ու արտասանությամբ տարբեր բառերը: /2 միավ. /

արջ, աշխարհ, ձագ, երկրորդ, երբեմն, մեջ,

7 Հատկանիշ ցույց տվող, (ինչպիսի՞) հարցին պատասխանող բառերը ընդգծի՛ր կարմիրով, իսկ գործողություն ցույց տվող (ի՞նչ է աում, ի՞նչ է լինում) հարցերին պատասխանող բառերը՝ կանաչով: / 1 միավ. /

8 Գրի՛ր տրված բառերի հոմանիշները: /1միավոր /

Ճարպ – յուղ, ճրագու, ճենճ, գիրուց, ճարպանյութ

Սնվել – ուտել, կերակրվել, սնանել, սնունդ ստանալ

Անկողին – մահճակալ, տեղաշոր, քնաշոր, քնարան, քնատեղ

Մերկ – տկլոր, անզգեստ, անհանդերձ

Քարանձավ – քարայր

9 Տեքստից բառակապակցություններ դո՛ւրս գրիր: /1 միավոր/
չորացած տերևներ, մերկ, կույր և փոքրիկ արարծներ, հարուստ և շատ սննդարար ճարպ, արժեքավոր սննդանյութեր

10 Գտի՛ր տրված նախադասության ենթական  (ո՞վ, ի՞նչը) ու ստորոգյալը (ի՞նչ է անում, ի՞նչ է լինում): Ենթական ներկի՛ր կանաչով, իսկ ստորոգյալը՝ կարմիրով:  /2 միավոր/

Արջը քուն է մտնում քարանձավի խորքում:

11 Տեքստում հանդիպած հարցական նախադասություններն ընդգծի՛ր: /1 միավ ./

Տեքստից դո՛ւրս գրիր երեք պատմողական նախադասություն։ /1 միավ ./

Արջն աշնանից սկսած քուն է մտնում քարանձավի խորքում:

Հայր արջը իր տակ մի քիչ խոտ է փռում և չորացրած տերևներ, իսկ մայր արջը փառավոր անկողին է պատրաստում՝ հատկապես փափուկ խոտերից և մամուռից։

Եվ փետրվարին, երբ դրսում բուքն է ոռնում, մայր արջն անձավի տաք խորքում աշխարհ է բերում իր զավակներին՝ երկու, երեք, երբեմն՝ նույնիսկ չորս քոթոթ:

Ստուգի՛ր առաջադրանքները և ըստ միավորների գնահատի՛ր կատարածդ աշխատանքը

Վասկո դա Գամայի ղեկավարած նավատորմը դեպի Հնդկաստան տանող ծովային ճանապարհի հայտնագործման նպա­տակով, շրջանցեց Աֆրիկան հարավից,ապա  հասավ Հնդկաստան և միաժամա­նակ ապացուցեց, որ Աֆրիկան առան­ձին մայրցամաք է:

Աֆրիկայի հյուսիսային և հյուսիս- արևելյան շրջանները մարդկության հնագույն բնօրրաններից են: Այստեղ՝ Նեղոս գետի ստորին հոսանքում էր գտնվում Հին Եգիպտոսը, որը հայտնի է իր բուրգերով: Հետաքրքիր է, որ այս շրջաններից հարավ ընկած է աշ­խարհի ամենամեծ անապատը՝ Սահարան՝ իր անծայրածիր և անան­ցանելի անապատային ավազներով:

Սահարան, մայրցամաքի բարձրադիր ափերը, նրա կենտրոնական շրջանների խոնավ ու տոթ օդը, դժվարանցանելի անտառները բնականարգելքներ են հանդիսացել Աֆրիկայի Ներքին շրջանների հետազոտման հարցում: Այս մայրցամաքի ներքին շրջաններին աշխարհը ծանոթացավ եվրոոպացիների միջոցով, հիմնականում 1850-ական թվականներից  կատարված հետազոտությունների արդյունքում: Աֆրիկայի ներքին շրջանները հետազոտել են շատ ճանապարհորդներ, արշավախմբեր, որոնցից տանձնանում են անգլիացի հետազոտող Դավիթ Լիվինգստոնի գլխավորած արշավախմբի  30 տարի կատարած ուսումնասիրությունները:

Լիվինգստոնը հասարակածից հարավ ընկած առաջին ուսումնասիրողներից է:  Օգտտվելով տեղաբնիկների բարյացակամ վերաբերմունքից՝ նա ճանապարհորդում է Հարավային Աֆրիկայով: Ձամբեզի գետի գետաբերանից դեպի ակունք շարժվելով նա հայտնաբերում է աշխարհի գեղատեսիլ ջրվեժներից մեկը և այն կոչում է Անգլիայի թա­գուհի Վիկտորիայի անունով: Տանգանիկա և Նյասա լճերի հայտնագործումը և Վիկտորիա լճի ուսումնա­սիրությունը Լիվինգստոնին մղում են նոր ճանապարհորդություն­ների, որոնց նպատակը Աֆրիկայի ամենաերկար գետի՝ Նեղոսի ակունքներիΠ հայտնագործումն Էր: Վիկտորիա լիճ թափվող գետերի ուսումնասիրության արդյունքում Լիվինգստոնը հայտնագործեց Նեղոսին ծնունդ տվող վտակներից Սպիտակ Նեղոսը:

Իսկ ինչո՞ւ Է Նեղոսն այդպիսի հետաքրքրություն առաջացրել: Պարզվում Է, որ դեռևս Հին Եգիպտոսում դարեր շարունակ Նեղոսը առեղծվածային է համարվել: Եվ դա պատահական չէ:

Նայիր Աֆրիկայի քարտեզին և կտեսնես, որ Նեղոսը, կտրելով տոթակեզ հսկա անապատները, չի ցամաքում և հոսելով Եգիպտոսով՝ թափվում է Միջերկրական ծով: Նեղոսի առեղծվածի լուծումը նրա ակունքների հայտնբերումն էր, որը վերագրվում է Լիվինգստոնին: Լիվինգստոնը, բազմաթիվ դժվարություններ կրելով, Կենտրոնական Աֆրիկայում ուսումնասիրել է Կոնգո գետի վերին հոսանքի շրջանները: Կոնգոյի ստորին հոսանքում գտնվող աստիճանակերպ ջրվեժներից մեկն այժմ կոչվում է Լիվինգստոնի անունով:

Աֆրիկայի նշանավոր հետազոտողներից է Լիվինգստոնի գործը շարունակող անգլիացի Սթենլին, որն անհայտ կորած, արդեն հյուծված ու հիվանդ Լիվինգստոնին գտնելուց հետո շարունակեց նրա գործը: Հանդիպելով տեղաբնիկների դիմադրությանը, ենթարկվելով մեծ վտանգների՝ Սթենլին Կենտրոնական Աֆրիկայում հայտնագործեց աշխարհագրական նոր օբյեկտներ, որոնց նկարագրերը նա հրատարակեց «Աֆրիկայի խորքերում» գրքում:

Հարկ է նշել, որ ինչպես մյուս ճանապարհորդությունները, այնպես էլ Աֆրիկայի հետազոտումը, իր դրական կողմերով հանդերձ հանգեցրեց նաև բացասական հետևանքների: Եվրոպացիները սկսեցին Աֆրիկայի տեղաբնիկներին՝ նեգրերին, որպես ստրուկներ վաճառել նոր հայտ­նագործված Ամերիկայում:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ինչո՞ւ Աֆրիկայի ներքին շրջանները մինչև 1850- ական թվականները դեռևս անհայտ էին մնում եվրո­պացիների և ասիացիների համար: Այս մայրցամաքի ներքին շրջաններին աշխարհը ծանոթացավ եվրոոպացիների միջոցով, հիմնականում 1850-ական թվականներից  կատարված հետազոտությունների արդյունքում: Աֆրիկայի ներքին շրջանները հետազոտել են շատ ճանապարհորդներ, արշավախմբեր, որոնցից տանձնանում են անգլիացի հետազոտող Դավիթ Լիվինգստոնի գլխավորած արշավախմբի  30 տարի կատարած ուսումնասիրությունները:
   
2. Ի՞նչ իրադարձություններ և պայմաններ խթանեցին Աֆրիկայի ներքին շրջանների ուսումնասիրություննե­րին: Սահարա անապատը. Աֆրիկայի բարձրադիր ափերը, կենտրոնական շրջանների խոնավ ու տոթ օդը, դժվարան­ցանելի անտառները բնական անմատչելի արգելքի դեր են կատարել մայրցամաքի ներքին շրջանների հետազոտման գործում: Դավիթ Լիվիգստոնը հայտնագործեց Ձամբեզի և Կոնգո գետերի վրա գտնվող Վիկտորիայի և իր անունով կոչվող’ Լիվինգստոնի ջրվեժները և այլն:
   
3. Դասընկերոջդ հետ քննարկի՜ր, թե ինչ դրական և բացասական հետևանքներ ունեցան Աֆրիկայի ներքին շրջանների ուսումնասիրությունները:

Սահարա անապատը. Աֆրիկայի բարձրադիր ափերը, կենտրոնական շրջանների խոնավ ու տոթ օդը, դժվարան­ցանելի անտառները բնական անմատչելի արգելքի դեր են կատարել մայրցամաքի ներքին շրջանների հետազոտման գործում: Դավիթ Լիվիգստոնը հայտնագործեց Ձամբեզի և Կոնգո գետերի վրա գտնվող Վիկտորիայի և իր անունով կոչվող’ Լիվինգստոնի ջրվեժները և այլն:

Օգտվելով այս աղյուսակից՝ լուծեք խաչբառը։

Խաչբառ
Հարցերը լուծեք բանավոր և ներկայացրեք հայերենի այբուբենի
տառերով․
Հորիզոնական
1) Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 33 է, թերի քանորդը՝ 6,
մնացորդը՝ 2։ 33 x 6 + 2 = 200 մ

2) Գտիր բաժանարարը, եթե բաժանելին 320 է, թերի քանորդը՝ 8։ 320 : 8 = 40 խ

3) Գտեք 10 սմ շառավղով շրջանագծի տրամագիծը։ Գրել միայն
թվային մասը։ 10 x 2 = 20 ի

4) Ի՞նչ ամենամեծ մնացորդ կարող է ստացվել բնական թիվը
10-ի բաժանելիս։ 9 թ

5) Ո՞րն է ամենափոքր բնական թիվը։ 1 ա

6) Գտեք ամենափոքր քառանիշ թվի հնգապատիկը։ 1000 x 5 = 5000 ր

Ուղղաձիգ
1) Գտեք ամենափոքր քառանիշ թվի կրկնապատիկը։ 2000 ս

2) Գտեք ամենափոքր քառանիշ թվի և ամենամեծ եռանիշ թվի
տարբերության հնգապատիկը։
1000 – 999 = 1
1 x 5 = 5 ե

3) Ո՞րն է ամենափոքր զույգ բնական թիվը։ 2 բ


4) Ա
5) Գտեք ամենափոքր հնգանիշ թվի և ամենափոքր բնական թվի
հնգապատիկի քանորդը։ 10000 ։ 5 = 2000 ս

6) Ի՞նչ թիվ է մտապահել Սոնան, եթե նրա մտապահած թիվը
փոքրացնենք 4 անգամ, արդյունքից հանենք ամենամեծ եռանիշ
թիվը, կստանանք ամենափոքր բնական թիվը։ 999 + 1 = 1000
4 x 1000 = 4000 տ

7) Ո՞րն է ամենափոքր կենտ բնական թիվը։ 1 ա

8) Որքանո՞վ կմեծանա եռանիշ թիվը, եթե նրան ձախից
կցագրենք 6 թվանշանը։ 6000 – ով ց

9) Երկու արկղերում կա 30 գնդակ։ Քանի՞ գնդակ կա առաջին
արկղում, եթե առաջին արկղից երկրորդի մեջ դնենք 10 գնդակ,
իսկ երկրորդից առաջինի մեջ՝ 5 գնդակ, ապա երկու
արկղերում հավասար քանակով գնդակներ կլինեն։ 20 ի

Մխիթար Սեբաստացի

Եթե մի թիվը ամբողջությամբ չի բաժանվում մեկ այլ բնական թվի
վրա, ապա արդյունքում ստանում ենք թերի քանորդ և մնացորդ։

Բաժանելի։ բաժանարար=թերի քանորդ(մնացորդ)

Բաժանելի=բաժանարար ‧ թերի քանորդ+մնացորդ

Բաժանարար=(Բաժանելի-մնացորդ)։թերի քանորդ

Բնական թվեր կոչվում են այն թվերը, որոնք օգտագործվում են առարկաներ հաշվելու համար:

Առաջադրանքներ

1) Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 10 է, թերի քանորդը՝ 5,
մնացորդը՝ 3։ 10 x 5 + 3 = 53

2) Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 7 է, թերի քանորդը՝ 4,
մնացորդը՝ 2։ 7 x 4 + 3 = 31

3) Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 11 է, թերի քանորդը՝ 2,
մնացորդը՝ 7։ 11 x 2 + 7 = 29

4) Ի՞նչ ամենամեծ մնացորդ կարող է ստացվել բնական թիվը
88-ի բաժանելիս։ 87

5) Ի՞նչ ամենամեծ մնացորդ կարող է ստացվել բնական թիվը
49-ի բաժանելիս։ 48

6) Գտիր այն ամենափոքր բնական թիվը, որը բաժանվում է և՛ 2-ի, և՛ 8-ի։ 8

7) Գտիր այն ամենափոքր երկնիշ բնական թիվը, որը 2-ի և 8-ի բաժանելիս ստանում ենք 3 մնացորդ։ 11

8) Գտիր այն ամենափոքր բնական թիվը, որը բաժանվում է և՛ 7-ի, և՛ 3-ի։ 21

9) Գտիր այն ամենափոքր երկնիշ բնական թիվը, որը 7-ի և 3-ի բաժանելիս ստանում ենք 2 մնացորդ։ 23

10) Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 21 է, թերի քանորդը՝ 6,
մնացորդը՝ 8։ 21 x 6 + 8 = 126 + 8 = 134

11) Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 8 է, թերի քանորդը՝ 9,
մնացորդը՝ 3։ 8 x 9 + 3 = 75

12) Հետևյալ թվերից առանձնացրու 2-ի բազմապատիկները (2-ի բաժանվողները)․ 8, 45, 56, 101, 28, 4, 5600։ 8, 56, 28, 4, 5600

13) Հետևյալ թվերից առանձնացրու 5-ի բազմապատիկները (5-ի բաժանվողները)․ 6, 10, 15, 18, 55, 66, 85, 105, 204, 456, 1000։ 10, 15, 55, 85, 105, 1000

14) Ինչպե՞ս են կոչվում 10 : 2 = 5 արտահայտության մեջ 10-ը, 2-ը և 5-ը։ 10 – բաժանել, 2 – բաժանարար, 5 – քանորդ

15) Ինչպե՞ս են կոչվում 17 : 5 = 3 (2) արտահայտության մեջ 17-ը, 5-ը, 3-ը և 2-ը։ 17 – բաժանելի, 5 – բաժանարար, 3 – թերի քանորդ, 2 – մնացորդ